Okullarda bilgisayar programlama derslerinde her zaman hocalar bu soruyu sormuştur. 18 takımlı bir futbol liginde takımları gerçek futbol kurallarına göre dizmek. Bir çok öğrenci bunu en başta kolay zanneder. Alt tarafı bir sıralama işlemi der. Bu kısmen doğrudur. Ama işler başladığında bunun çok da kolay olmadığı görülür. Şimdi 18 takımı sıralamadan önce gerçek futbol kuralları nelerdir kısaca bir hatırlayalım.

1. Bütün takımlar büyük puandan küçük puana doğru sıralanır.
2. Eğer aynı puana sahip takımlar varsa bunlar kendi aralarında oynadıkları maçlardaki puan üstünlüğüne göre yerleşir.
3. Kendi aralarındaki maçlarda puan eşitliği varsa kendi aralarında oynadıkları maçlardaki gol averajına göre yerleşir. Eğer kendi aralarındaki maçlarda atılan gollerde eşitlik var ise deplasmanda fazla gol atan takım üstün sayılmaz.
4. Kendi aralarındaki maçlarda puan ve gol eşitliği devam ediyorsa, genel puantajdaki gol averajına bakılır.
5. Takımlar arasındaki gol averajı da eşit ise genel toplamda daha fazla gol atmış olan takım üstün sayılır.
6. Bu şartlara rağmen eşitlik devam ediyorsa hükmen yenilgisi olmayan takım üstün sayılır.
7. Bütün bu şartlara rağmen eşitliğin devam etmesi halinde ilgili takımlar arasında yapılacak tek maçlar neticesinde kazanan takım üstün sayılarak nihai sonuç alınır. Yani, bir A takımı ile bir B takımı sadece 1 maç yapar. Maçlar denmesinin sebebi aynı anda 2'den fazla takım olması durumudur.

DÄ°ZÄ° TANIMLAMAK

Şimdi aklımıza hemen bir dizi oluşturmak gelmiş olabilir. Diziyi aşağıdaki gibi tanımlayalım.

Dim Takim(1 to 18) As String
Dim Puan(1 to 18) As Integer
Dim Oynadigi(1 to 18) As Integer
Dim Attigi(1 to 18) As Integer

Genelde ilk akla gelen uygulama budur. Her özellik için ayrı bir dizi oluşturulur ve aynı indisli veriler aynı takıma ait olan verilerdir. Örnek:

'5 nolu takım bilgileri'
Takim(5) = "Galatasaray"
Puan(5) = 28
Oynadigi(5) = 16
Attigi(5) = 20

Bu şekildeki bir mantık doğrudur fakat çok hantaldır. Özellikle sıralama işlerinde diziler karışır ve gereksizce fazla kod yazılır. Kodların takibi ve düzeni arapsaçı gibi olur. Çoğu kişinin hata yaptığı nokta doğru dizi mantığı kuramamaktadır. Şimdi bu iş için örnek bir dizi tanımı yapalım. TYPE yapısı oluşturarak birden çok değişkeni tek bir özellik altında gruplayabiliriz. Bu sayede bir nesnenin özelliklerini oluşturmuş oluruz.

' Dizi için özel değişken tipi tanımlanıyor'
Type TakimOzellik
 Index As Integer
 isim As String
 Oynanan As Integer
 Galibiyet As Integer
 Beraberlik As Integer
 Maglubiyet As Integer
 Attigi As Integer
 Yedigi As Integer
 Puan As Integer
 HukmenMaglubiyet As Integer
 ikilipuan As Integer   ' İkili sınama durumunda puan'
 ikiligol As Integer    ' ikili sınama durumunda gol sayısı'
End Type
 
 
'Bir tanesi yedek olmak üzere 19 takım tanımlanır.'
Public Takim(1 To 19) As TakimOzellik

Bu sayede tek bir diziye değişik özellikler eklemiş olduk. Artık bu diziyi bir nesne gibi kullanabiliriz. Yukarıdaki kodları proje içerisinde bir module içine yazın. Böylece tüm proje içerisinde kullanabilirsiniz. Takim dizisine nasıl bir özellik kattığımızı aşağıda görebilirsiniz.

Artık dizimiz tek bir isim altında değişik özelliklere sahip olarak oluşturuldu. Yani nesne modelli programlamanın bir avantajını kullanmış olduk. Program başlarken sadece Erase Takim komutunu kullanarak diziyi resetleyebilir. Daha sonra istediğiniz bir yöntemle takimlar hakkındaki bilgileri Takim dizisi içerisine yazabilirsiniz. Bu konuda istediğiniz uygulamayı yapabilirsiniz. Ben örnek programımda bir text dosya içerisine maç skorlarını yazdırıp yine aynı dosyadan gerekli bilgileri okutturdum. İsteyen veritabanı da kullanabilir.

SIRALAMA MANTIÄžI

Futbol kurallarına göre bir algoritmik akış şeması oluşturalım. Akış şeması biraz uzun olduğu için Burayı Tıklatarak ayrı bir pencerede algoritmasını görebilirsiniz. Sıralama işlemi için birkaç sub programı tanımlayalım. Bunlar bizi her defasında benzer kodları yazma derdinden kurtaracak. Aynı zamanda daha anlaşılabilir bir kod düzeni sağlayacak. İlk Sub'ımız a ve b indisli takımları yer değiştirmekle ilgili.

Public Sub TakimDegistir(a, b)
 ' indexi a ve b olan iki takım yer değiştirilir.'
 ' takim(19) boş olan takımdır. Değiştirme işlemi için kullanılır.'
 Takim(19) = Takim(a)
 Takim(a) = Takim(b)
 Takim(b) = Takim(19)
End Sub

Gördüğünüz gibi a ve b indisli takımları yer değiştirmek ne kadar kolay. Eğer bir sürü dizi tanımlasaydık gereksizce fazladan kod yazacaktık. Devam edelim. Eğer proje içerisinde tablo olarak MSHFlexGrid kullanacaksanız aşağıdaki kod işinize yarayacaktır. Bu kod modül içerisindedir ve anaform adlı form üzerinde bulunan bir MSHFlexGrid nesnesine değer yazar. Obje değeri için anaformdaki MSHFlexGrid nesnesinin adını yazmalısınız. Bunun kullanılmasının anlamı, anaform üzerinde birden fazla MSHFlexGrid kullanıyorsanız nesne ismini yollayıp istediğiniz tabloya yazdırma işlemi yaptırabilmenizdir.

Public Sub TabloyaYaz(satir, sutun, yazi As String, obje As MSHFlexGrid)
 ' Satir ve Sutun kooordinatlarındaki hücreye Yazi değerini yazar.'
 With anaform
 obje.Col = sutun
 obje.Row = satir
 obje.Text = yazi
 End With
End Sub
 
 
' Örnek Kullanım'
TabloyaYaz 4,3,"Fenerbahçe", PuanTablosu
TabloyaYaz 1,3,"Galatasaray", PuanTablosu
TabloyaYaz 2,2,"BeÅŸiktaÅŸ", MaclarTablosu

Bu Sub ise seçilen bir takıma puan vermek için kullanılır. Özellikle maçların sonuçlarını değerlendirirken işinize yarayacaktır.

Sub PuanVer(TakimAdi As String, Puan As Integer, Att As Integer, Yed As Integer)
 
' Takımın Adına Göre Dizi Taranır. Bulunan Yerde Değişiklikler İşlenir.'
 For i = 1 To 18
 
 If Takim(i).isim = TakimAdi Then
 
 Takim(i).Attigi = Takim(i).Attigi + Att
 Takim(i).Yedigi = Takim(i).Yedigi + Yed
 Takim(i).Puan = Takim(i).Puan + Puan
 
 Select Case Puan
 Case 1: Takim(i).Beraberlik = Takim(i).Beraberlik + 1
 Case 3: Takim(i).Galibiyet = Takim(i).Galibiyet + 1
 Case 0: Takim(i).Maglubiyet = Takim(i).Maglubiyet + 1
 End Select
 
 Takim(i).Oynanan = Takim(i).Oynanan + 1
 Exit For
 
 End If
 Next
 
End Sub

' Örnek Kullanım-1 : Galatasaray, Gençlerbirliği'ni  4-1 yendiyse

PuanVer "Galatasaray" , 3 , 4 , 1
PuanVer "Gençlerbirliği" , 0 , 1 , 4

Örnek Kullanım-2 : Real Madrid, Barcelona 2-2 berabere kaldıysa

PuanVer "Real Madrid", 1 , 2 , 2
PuanVer "Barcelona", 1 , 2 , 2

Yukarıdaki 3 Sub program ile birçok işi zahmetsizce yapabiliriz. Şimdi sıralamaya geçelim. Bir Command butona bastığımızda sıralama işlemi başlamış olsun. Aşağıdaki kodları bir Command butonun Click yordamına yazın.

For i = 1 To 17
 For j = i + 1 To 18
 
 ' i. ve j. takımların puanları kontrol edilir.'
 If Takim(i).Puan < Takim(j).Puan Then   ' Puan Üstünlüğü Durumu'
 
 TakimDegistir i, j
 
 ElseIf Takim(i).Puan = Takim(j).Puan Then   ' Puan Eşitliği Varsa'
 
 KendiMaclari i, j
 
 End If
 
 Next
Next

İşte bütün sıralama işlemi bu kadar. Burada kullanılan sıralama algoritması EXCHANGE SORT (Yerdeğiştirme Sıralaması) olarak bilinen algoritmadır. Eğer dikkat ettiyseniz, "Sıralamada alttaki takımın puanı, Üstteki takımın puanından büyükse değişiklik yap" diye bir kontrol var. Sadece bu kontrol bize yeter. Çünkü üstteki takımın puanı büyükse zaten yer değiştirmeye gerek yoktur. Bir de puan eşitliği olayı var. Eğer seçilen 2 takımın puanı eşitse, konunun en başında anlattığım futbol ligi sıralama kurallarına göre tek tek kontrol yapılması gerekir. Bu kontroller KendiMaclari adlı Sub program içerisinde yapılmaktadır. İşte bütün olayı  gerçekleştiren ana sub programı burası.

Sub KendiMaclari(a, b)
 
 ' Bu kısımda takımların kendi aralarında oynadıkları maçlara bakılarak
 İkiliGol ve İkiliPuan değerleri hesaplanır. Ben bu kısımdaki kodları yazmadım
 Siz kendinize uygun iÅŸlemle bu bilgileri derleyin. 
 ---------------------------    
 
 AÇIKLAMA : a indexi her zaman b indexinden küçüktür.
a takımının ikili puanı b takımından büyükse yer değiştirmeye gerek yoktur.'
 
 If Takim(a).ikilipuan < Takim(b).ikilipuan Then
 TakimDegistir a, b
 
 ElseIf Takim(a).ikilipuan = Takim(b).ikilipuan Then
 ' İkili Puan eşitliği durumunda ikili Gollere bakılır.'
 
 If Takim(a).ikiligol < Takim(b).ikiligol Then
 TakimDegistir a, b
 
 ElseIf Takim(a).ikiligol = Takim(b).ikiligol Then
 ' İkili Goller de eşit ise Genel Gol Averajına bakılır.'
 
 If (Takim(a).Attigi - Takim(a).Yedigi) < (Takim(b).Attigi - Takim(b).Yedigi) Then
 TakimDegistir a, b
 
 ElseIf (Takim(a).Attigi - Takim(a).Yedigi) = (Takim(b).Attigi - Takim(b).Yedigi) Then
 ' Genel Gol Averajları da eşitse toplamda fazla gol atan takıma bakılır'
 
 If Takim(a).Attigi < Takim(b).Attigi Then
 TakimDegistir a, b
 
 ElseIf Takim(a).Attigi = Takim(b).Attigi Then
 If Takim(b).HukmenMaglubiyet = 0 And Takim(a).HukmenMaglubiyet <> 0 Then
 TakimDegistir a, b
 Else
 If Hafta = 36 Then
 ' Eğer Ligin Son Haftasıysa sıralamayı Belirleyecek Tek Maç Yapılır.
Bu maçta eşitlik durumu olmayacaktır.
Beraberlik durumunda Penaltılar sonucu belirler.'
 
 End If
 End If
 End If
 End If
 End If
 End If
End Sub

Bu hazır Sub programlarını, kendi programınız içerisinde kullanabilirsiniz. Görüldüğü gibi TYPE yapısıyla doğru şekilde dizi tanımlayınca işlemler çok basite indirgenmektedir. Programlarım sayfasından Futbol-Ligi adlı projeyi indirip kodlarda eksik kalan kısımlara bakabilirsiniz.